ลูกน้อย ‘ไอนาน’ ต้องนึกถึงสิ่งต่อไปนี้

ดิฉัน / STORY / ลูกน้อย ‘ไอนาน’ ต้องนึกถึงสิ่งต่อไปนี้
ความรู้สึกขณะบรรยายในหอประชุมใหญ่แล้วคนมากมายนั่งเงียบสงบนั้นให้ความขลังเหมือนนั่งฟังวงมโหรีชนิดเต็มวงของฝรั่งเล่น อย่างไรก็ดี ย่อมมีเสียงที่เกิดขึ้นอย่างไม่ตั้งใจบ้าง เช่นเสียงกระแอม ไอ หรือจาม ซึ่งที่จริงถือเป็นความดีของสรีระเราที่สร้างกลไกนี้ขึ้นมาเพราะมันช่วยปกป้องเราจากสิ่งมากระตุ้น

shutterstock_167581061-1

ไอจึงเป็นกลไกที่ช่วย ‘ปกป้อง’ ชีวิตให้เรา ซึ่งการไอชั่วครั้งชั่วคราวช่วยขับเสมหะ สิ่งระคายเคืองและไล่เชื้อยังไม่พอเป็นไร แต่ให้ลองคิดว่าถ้าเป็นใน ‘เด็กเล็กๆ’ แล้วไอไม่จบ จะน่าสงสารขนาดไหน ถ้าไอชั่วคราวคือราวไม่เกิน 2 สัปดาห์ (Acute cough in children) ตามเกณฑ์ American Academy of Allergy, Asthma and Immunology นั้น ก็ว่านานอยู่แล้ว ที่จริงไม่ว่าทั้งเด็กหรือผู้ใหญ่ก็ไม่มีใครอยากไอเป็นมหากาพย์ เพราะสุขภาพถือเป็นสิ่งสำคัญที่หนึ่งซึ่งเด็กไม่อาจทานทนได้มากเท่าผู้ใหญ่ที่ภูมิคุ้มกันแข็งแรงกว่า

อย่าปล่อยให้ลูกน้อยไอนานเป็นดีที่สุด ไอไม่จบ! ต้องนึกถึงหอบหืด เป็นลักษณะไอที่ให้สังเกตเวลา ‘นอน’ กลางคืนว่ามีเสียง ‘วีซ’ เหมือนแมวกรนหรือไม่ อย่างไรก็ดี บางทีถึงไม่มีแต่แค่ไอ ก็ถือเป็นอาการได้ซึ่งเกิดจากหลอดลมที่บวมตีบจากอักเสบจนอากาศกลายเป็นเสียงหวีดหวิวเมื่อผ่านไป สาเหตุเกิดได้จากไวรัส แอร์เย็นและเล่นออกแรงหนักก่อนนอน

– เยื่อบุโพรงจมูกอักเสบและไซนัส ภาวะนี้ผมเองพบบ่อยในน้องๆเด็กรุ่นใหม่ที่มาด้วยอาการแน่นจมูกเสียงอู้อี้หรือมีน้ำมูก ซึ่งมีผลทำให้ไอเรื้อรังได้อย่างที่หลายท่านเคยคาดคิดไว้คือมาจากกลไกที่น้ำมูกและสารคัดหลั่งจากไซนัสอักเสบติดเชื้อไหลย้อนผ่านหลังโพรงจมูกแล้วไปตกลงในคอ ทำให้ระคายเกิดอาการไอไม่จบเสียที บางทีถ้าตื่นเช้ามาแล้วไอก็ไม่ต้องประหลาดใจเพราะน้ำมูกลงไปกองรออยู่แล้วทั้งคืนครับ

– น้ำย่อยไหลย้อน ขออย่าคิดว่าเป็นโรคเกิดเฉพาะผู้ใหญ่และไม่จำเป็นต้องมีอาการแสบร้อน (heartburn) ดังที่หลายคนทราบเสมอไปด้วย ถ้าเป็นในเด็ก แต่น้ำย่อยจากกระเพาะอาหารนี้จะกระฉอกผ่านหูรูดเบื้องล่าง แล้วกระฉอกขึ้นสูงมายังคอได้ ซึ่งสิ่งนี้มีวิธีตรวจการขึ้นมาของกรดเพื่อวินิจฉัยได้ครับ สำหรับอาการในเด็กนั้นมันทพให้อาเจียน แหวะนมหรือว่า ‘ไอ’ จนถึงเสียงแหบก็ได้ดังนั้นขอให้นึกถึง ‘กรดไหลย้อนในเด็ก’ ไว้ด้วย

– หลังติดไวรัส ภายหลังจากการ ‘ติดเชื้อ’ ไวรัสในเด็กที่แข็งแรงดีหลายรายมีอาการ ‘ไอตามมา’ ได้นานเป็นสัปดาห์ ซึ่งเรื่องนี้ผู้ใหญ่ก็เป็นได้ อาการไอน่ารำคาญนี้เป็นปัญหามาก การกินยาก็กินจนเหนื่อยอ่อนใจ แต่อย่างไรก็ดี นอกจากสังเกตว่าไอนี้เป็นเรื้อรังตามมา หลังจากเป็นหวัดติดไวรัสแล้ว ก็มีข่าวดีอยากให้ทราบว่ามันสามารถจะหายไปได้เอง เรียกว่ามาเองก็ไปเองได้เช่นกัน

– เชื้อลงปอด เรื่องนี้น่าห่วงกว่าด้วยว่าการอักเสบจากเชื้อแบคทีเรียที่กรุ่นอยู่ในทางเดินหายใจส่วนล่างนั้นทำให้หนูน้อยไอได้ ดังนั้นการตรวจหาให้รู้ว่าเกิดจากเชื้อโรคด้วยหรือไม่ จึงเป็นจำเป็นที่จะช่วย ‘ผ่าทางตัน’ ตอบโจทย์อาการไอที่ไม่จบเสียที เหมือนกับตำรวจที่พยายามสืบเสาะผู้ร้ายขยายผลไปจนเจอตัวการแล้วจะได้แก้ไขกันครับ

– สิ่งแปลกปลอม อุบัติเหตุเล็กๆน้อยๆในการเอาของเข้าปาก จมูกหรือสูดหายใจเอาสิ่งแปลกปลอมเข้าไป จนตกไปอยู่ในทางเดินหายใจนั้น ทำให้เกิดอาการไอเรื้อรังหรือ ‘ไอแปลกๆ’ ที่ต้องนึกถึงเอาไว้ด้วย ซึ่งไอจากสิ่งแปลกปลอมที่ว่านี้จะไม่มีวันหายแม้จะนานเป็นสัปดาห์หรือเดือน ตราบใดที่ตัวการแปลกปลอมนั้นยังคงไม่ถูกค้นพบแล้วเอาออกมา

– ของระคายเคือง เรื่องที่หลายคนมองข้ามไปด้วยไม่คิดว่ากิจกรรมที่ทำจะก่อให้เกิด ‘สิ่งระคายเคือง’ ให้ลูกน้อยไอได้ไม่หยุด ยกตัวอย่างง่ายๆของตัวการไอระคายเคืองในข้อนี้คือควันบุหรี่ มลภาวะทางอากาศ ละอองสารเคมี ควันรถ หรือแม้แต่หมอกควันที่อ้อยอิ่งจากไฟป่า สิ่งเหล่านี้เข้าไปในนาสิกและปากของเด็กๆทำให้ไอได้จากทั้งหอบหืดและเยื่อบุจมูกอักเสบ

– ติดนิสัย พฤติกรรมใดจะน่ารำคาญเท่าการ ‘ติด’ แล้วต้องทำประจำ ซึ่งส่วนใหญ่นิสัยที่ว่านั้นในเด็กอาจเป็นการ ‘ไอ’ ก็ได้โดยที่ไม่มีสาเหตุการไอที่เป็นรูปธรรมเห็นชัด โดยการไอแบบติดนิสัยเป็นเรื่องจิตใจเช่นนี้สังเกตจาก ‘ไอแห้ง’ ‘ไอตอนรู้ตัว (ไม่ไอตอนหลับ)’ หรือเป็นลักษณะไอจากการสื่อประสาทผิดปรกติ คือไอแบบห้ามตัวเองไม่ได้

shutterstock_250485763-1
เรื่องเด็กๆไอถือเป็นเรื่อง ‘ไม่เล็ก’ ในหลายบ้านถือเป็นอาการที่ผู้ปกครองหลายท่านกังวลจนอยาก ‘ปลดล็อค’ ให้หายไอโดยเร็วด้วยการพาตระเวนไปตรวจรักษาตามที่ต่างๆ ซึ่งจากที่ได้ประสบมากับคนไข้นั้น เข้าใจและเห็นใจคุณพ่อคุณแม่มาก เลยอยากให้เทคนิคไว้ว่าให้หาสาเหตุที่แท้ (Underlying cause) จนเจอก่อนแล้วแก้ไปตามนั้นจะไม่หลงทางส่วนที่เห็นลูกไอหลังจากติดเชื้อไวรัสทางเดินหายใจก็อาจไม่ต้องวิตกไป เพราะถ้าหายแล้วเหลือไอ ซึ่งไอค็อกแค็กนี้มีสิทธิ์โบกมือลาไปได้ภายใน 1-2 สัปดาห์ เอาเป็นว่าถ้าไอนานก็ไม่ควรทิ้งไว้นะครับ


เรื่อง: น.พ.กฤษดา ศิรามพุช  คอลัมน์ รู้ไว้ใช่ว่า นิตยสารดิฉัน