เกินห้ามใจ

ดิฉัน / STORY / เกินห้ามใจ

ท่านใดที่เคยหิวแบบหน้ามืดหรือมีถึงเวลากินแล้ว ‘รอไม่ได้’ ต้องหาอะไรมาใส่ท้องทันที เป็นอาการที่เป็นแล้วรู้สึกว่าต้องตระเตรียมอาหารไว้ให้พร้อมเสมอ ซึ่งปรากฏการณ์นี้มีกลไกซ่อนเงื่อนงำอยู่ภายในครับ ดังนั้นการกินจึงเกี่ยวกับอารมณ์ด้วย ซึ่งการกินเพื่อดับอารมณ์นั้นเป็นเรื่องใหญ่ครับเพราะสิ่งนี้มีเกิดขึ้นจริงดังการศึกษาชิ้นนี้ และมันเป็นสิ่งที่โปรแกรมอยู่ในสมองของเรา จึงเสมือนเราถูกบัญชาการโดยตรงลงมาให้ ‘กิน’ ดังที่หลายครั้งมีความรู้สึกว่า ‘ไม่อยากกินแต่ก็ต้องกิน’

shutterstock_566518819-1

ตัวการที่ชักใยอยู่เบื้องหลังอาการ ‘อดกินไม่ได้’ ถูกนำตัวออกมากลางเวทีให้เห็นชัดโดยคณะนักวิจัยจากสถาบันการแพทย์โฮเวิร์ด ฮิวจ์ เจนีเลีย รีเสิร์ชแคมปัส

ในตัวคนเรามี 2 แรงขับดันที่ทำให้ต้องลุกขึ้นมากินได้แก่ ความหิว และอารมณ์ลบ คู่หูนี้จะจับมือกันอย่างแน่นแฟ้นทำให้มนุษย์อยู่รอดได้โดยมีจุดที่เป็นดั่งผู้บงการใหญ่อยู่ในสมองซึ่งเป็นกลุ่มเซลล์ประสาทเล็กๆที่มีชื่อว่า ‘เอจีอาร์พี (AGRP neurons)’ มันจะทำหน้าที่คุมความหิวในชีวิตของเรา

โดยเรื่องนี้เพิ่งตีพิมพ์ในวารสารชื่อดังอันดับต้นๆอย่าง Nature ไปเมื่อเดือนเมษายนปีที่แล้ว โดยเซลล์จอมคุมนี้อยู่ในสมองส่วนสำคัญคือ ‘ไฮโปทาลามัส’ ซึ่งนักวิทยาศาสตร์สงสัยมานานแล้วว่ามันมีส่วนอย่างยิ่งกับความรู้สึกและอารมณ์ในขณะที่คนเราหิว

เรื่องนี้โดนใจผมอย่างแรงและเชื่อว่า รวมถึงหลายท่านด้วย เพราะเมื่อลองสังเกตดูแล้วก็เห็นจริงว่า เราหิวขึ้นมาแล้ว ได้มีโอกาสรับประทานก็จะรู้สึกว่าอาหารนั้นอร่อยจับใจขึ้นมา ซึ่งเรื่องนี้ทางผู้เชี่ยวชาญท่านก็ได้จัดการทดลองขึ้นมาโดยใช้เครื่องมือที่มีความทันสมัยสูงโดยทำการวัดความเป็นไปของเซลล์ AGRP ในสมองด้วย กล้องจุลทรรศน์ขนาดจิ๋วขณะที่ให้อาหารก็พบว่าหนูจะเลือกอาหารที่ไป ‘ปิดสวิตช์’ ของเซลล์นี้เพราะมันทำให้เกิดความรู้สึกที่เป็นลบa

พูดง่ายๆคือหนูเลือกกินเพื่อดับทุกข์ในสมอง ซึ่งก็คืออารมณ์ที่เป็นลบทั้งหลายนั่นเอง

เป็นความรู้สึกที่ต่อต้านยาก เพราะมันมาจากข้างในแต่ก็ใช่ว่าจะไม่มีทางรับมือไปเสียทีเดียว เพราะเมื่อผมได้เห็นจุดหนึ่งในงานวิจัยนี้ก็คิดว่าน่าจะเป็นทางออกที่ดีให้กับท่านที่สนใจได้ คือการกินเพื่อดับสวิตช์ สร้างทุกข์ในสมองนี้มีอีกกิจกรรมหนึ่งที่ทำได้เหมือนกันโดยที่ยังไม่ต้องกิน ก็คือการได้เห็นอาหารครับ เพราะในการทดลองชี้ว่าลำพังแค่เห็นอาหารก็ทำให้เซลล์สมองจอมบงการนี้ปิดสวิตช์ได้แล้ว ซึ่งเรื่องนี้ นักวิทยาศาสตร์ผู้ทำการศึกษาบอกชัดเจนว่าหนูทดลองไม่จำเป็นต้องกินอาหารเพื่อสงบเซลล์ที่ว่าขอเพียงแค่ได้เห็นอาหารตรงหน้าก็ลดการทำงานของมันลงมาได้มากแล้ว

เมื่อฟังให้ดีแล้วก็เห็นว่าน่าจะช่วยในท่านที่ฝึกสติไว้ดีแล้ว เพราะแม้ความหิวจะเกิดขึ้น แต่ถ้าเรารู้ตัวอยู่ทุกขณะ ก็จะสงบระงับได้โดยไม่จำเป็นต้องกินเพื่อปลอบใจเสมอไปเลย

ช่างเป็นการศึกษาที่ลึกซึ้งถึงหัวใจ


เรื่อง: น.พ.กฤษดา ศิรามพุช  คอลัมน์ รู้ไว้ใช่ว่า นิตยสารดิฉัน