เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับจิตรกรรมฝีพระหัตถ์

ดิฉัน / STORY / เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับจิตรกรรมฝีพระหัตถ์

1. ครั้งแรกที่มีการอัญเชิญจิตรกรรมฝีพระหัตถ์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 มาจัดแสดงคืองาน ศิลปกรรมแห่งชาติ ครั้งที่ 14 เมื่อพ.ศ. 2506

POI001
ครั้งที่สองตอนเฉลิมฉลองกรุงรัตนโกสินทร์ 200 ปี จัดแสดงทั้งหมด 47 องค์ ที่ พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติ หอศิลป

ครั้งที่สามคือเมื่อปีพ.ศ. 2549 เป็นปีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงครองราชย์ครบ 60 ปี จัดแสดงทั้งในกรุงเทพฯ และ 4 จังหวัด คือสุพรรณบุรี ภูเก็ต นครราชสีมา และเชียงใหม่

2. เป็นระยะยาวนานกว่า 40 ปีที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงสร้างสรรค์งานจิตรกรรมแต่ละองค์ บางองค์จึงชำรุดไปตามกาลเวลา กรมศิลปากรจึงได้ร่วมมือกับคณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร จัดโครงการอนุรักษ์จิตรกรรมฝีพระหัตถ์ขึ้นเมื่อปีพ.ศ. 2537 และดำเนินการอนุรักษ์จนถึงพ.ศ. 2549 ได้ทั้งหมด 104 องค์

Untitled-1-2
3. ภาพจิตรกรรมฝีพระหัตถ์ทุกองค์ เป็นภาพที่ทรงด้วยสีน้ำมัน และทรงอักษรพระนาม “ภ.อ.” กำกับ “ไม่มีร่องรอยว่าทรงร่างด้วยดินสอเลย แสดงว่าทรงเป็นศิลปินที่มั่นพระทัยในพระองค์เอง และยังแสดงถึงพระทักษะทางศิลปะที่ดีเยี่ยม” อ.สมศักดิ์ แตงพันธ์ ผู้เชี่ยวชาญในกลุ่มอนุรักษ์จิตรกรรมและประติมากรรม กรมศิลปากร กล่าว

4. การซ่อมแซมภาพฝีพระหัตถ์ บางองค์อาจต้องเปลี่ยนไม้กับกระดาษอัดบ้าง บางองค์ต้องซ่อมแซมกรอบ ซึ่งเป็นกรอบที่ไม้ที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงงานเอง กรอบที่ชำรุดก็รักษาไว้และใส่กรอบนอกอีกชั้น เพื่อเก็บรักษาร่องรอยการทำงานของพระองค์ท่าน
ภาพบางองค์มีคลิปหนีบอยู่บนเฟรม หรือบางองค์เป็นภาพเล็ก ซึ่งพระองค์ท่านทรงตัดผ้าใบมาขึงบนเฟรมแล้วทรงใช้ตะปูกด ทางฝ่ายอนุรักษ์ก็ไม่ได้แตะต้อง เพราะทั้งหมดเกี่ยวข้องเป็นหลักฐานเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ศิลปะ

Untitled-1-1

Untitled-1-4

Untitled-1-3

5. อาจารย์ปัญญา วิจินธนสาร อดีตคณบดีคณะจิตรกรรมประติมากรรมและภาพพิมพ์ มหาวิทยาลัยศิลปากร กล่าวถึงภาพฝีพระหัตถ์ว่า “เฉพาะในแง่ของงานจิตรกรรมนั้น ทรงใช้เทคนิคต่างๆเพื่อสร้างสรรค์งานได้ตามหลักวิชาการ ผมคิดว่าท่านทรงเริ่มต้นจากภาพเหมือนจริง ภาพหุ่นนิ่ง ซึ่งทรงใช้พระจินตนาการส่วนพระองค์ร่วมด้วย
…จากนั้นก็ทรงคลี่คลายมาสู่ศิลปะภาพสมัยใหม่ ภาพกึ่งนามธรรม ภาพแนวนามธรรม และภาพในคตินิยมแบบเอ็กซ์เพรสชั่นนิสม์”


เรียบเรียงจากเรื่อง ‘จิตรกรรมฝีพระหัตถ์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว’
โดย กองบรรณาธิการ
นิตยสารดิฉัน ฉบับที่ 703 15 มิถุนายน พ.ศ. 2549